Bạn có thể có hàng ngàn bạn bè. Bạn có thể có những bài đăng được thả tim liên tục. Bạn có thể có tin nhắn đến mỗi ngày, những lời khen, những câu “nhớ bạn”, “yêu bạn”, “bạn truyền cảm hứng quá”… Và vậy mà, có những đêm bạn nằm nhìn trần nhà, thấy lòng mình rỗng như một căn phòng lớn chỉ có tiếng điều hòa chạy. Rỗng đến mức bạn tự hỏi: “Mình đang thiếu cái gì?”
Đó là “nghịch lý mạng xã hội”: càng kết nối nhiều, càng cô đơn hơn. Không phải vì mạng xã hội xấu. Mà vì nó chạm đúng vào một nhu cầu sâu nhất của con người: được nhìn thấy, được hiểu, được thuộc về. Nhưng cái nó đưa cho bạn thường chỉ là cảm giác “được chú ý” trong chốc lát. Một cái “ping” nhỏ như tia lửa. Tia lửa sáng lên rồi tắt. Và khi tắt, bạn lại nghe rõ hơn tiếng trống bên trong mình.
Bạn có thể nhận ra điều này rất rõ trong khoảnh khắc đơn giản: vừa đăng một bài xong, bạn hồi hộp chờ. Bạn nhìn số lượt thích tăng lên như nhìn kim đồng hồ chạy. Bạn bỗng thấy tim ấm một chút. Rồi bạn kéo xuống, kéo lên, xem ai bình luận, ai thả tim, ai “seen” mà không trả lời. Lạ thay, càng xem, càng mệt. Càng mệt, càng muốn xem tiếp. Như khát nước mà uống nước mặn.
Cơ chế tâm lý phía sau nghịch lý này rất “người”, không hề kỳ lạ. Não của chúng ta thích phần thưởng nhanh. Một lượt thích, một bình luận, một tin nhắn—đều là tín hiệu xã hội rằng “mình đang được chấp nhận”. Tín hiệu đó làm bạn dễ chịu, giống như một cái vỗ vai. Nhưng vì nó đến nhanh và đi nhanh, bạn lại cần thêm. Vậy là bạn vô thức quay lại, lặp lại, kiểm tra, refresh. Không phải vì bạn “nghiện mạng” đơn giản. Mà vì bạn đang đi tìm một cảm giác an toàn và thuộc về—thứ mà ở ngoài đời, bạn có thể đang thiếu.
Và điều đau nhất là: mạng xã hội tạo ra một sân khấu rất đẹp cho việc “trông có vẻ ổn”. Ai cũng có thể chọn góc sáng. Ai cũng có thể cắt bỏ đoạn yếu. Ai cũng có thể đăng một phiên bản bóng bẩy của đời mình. Thế là bạn nhìn xung quanh và thấy người ta hạnh phúc, người ta du lịch, người ta thành công, người ta được yêu. Bạn không biết phía sau những bức ảnh ấy là gì, nhưng não bạn lại rất giỏi… so sánh. Nó thì thầm: “Mình thua rồi.” “Mình chẳng có gì.” “Mình đang tụt lại.” “Mình không đủ hấp dẫn.” Và chỉ vài phút lướt, lòng tự trọng của bạn đã bị bào mòn như viên đá bị sóng đánh.
Cô đơn trên mạng xã hội cũng có một dạng rất đặc biệt: cô đơn giữa đám đông. Bạn có thể đang chat với nhiều người, nhưng không có cuộc nói chuyện nào chạm đến nơi thật. Bạn có thể nhận được nhiều câu “động viên”, nhưng vẫn thấy như mình đang nói chuyện với màn hình, không phải với một trái tim. Vì cái bạn cần không phải là số lượng tương tác. Cái bạn cần là chất lượng kết nối. Một người nghe bạn đến cuối câu. Một người không vội khuyên. Một người nhìn thấy bạn ngay cả khi bạn không đẹp, không giỏi, không vui.
Nhưng mạng xã hội lại dễ đẩy bạn vào một kiểu tồn tại khác: tồn tại để được phản hồi. Bạn đăng bài để được nhìn. Bạn chia sẻ để được công nhận. Bạn cười để được yêu. Và dần dần, bạn có thể lẫn lộn giữa “mình là ai” và “mình được người ta nhìn như thế nào”. Khi đó, mỗi phản ứng nhỏ từ người khác có thể kéo tâm trạng bạn lên hoặc đẩy nó xuống. Một bình luận khen khiến bạn lâng lâng. Một sự im lặng khiến bạn chột dạ. Một người không thả tim khiến bạn nghĩ mình có lỗi. Bạn bắt đầu sống theo con mắt người khác mà không nhận ra.
Ở chiều sâu cảm xúc, nghịch lý này thường đánh vào một vết thương rất cũ: nỗi sợ bị bỏ rơi. Nỗi sợ không thuộc về. Nỗi sợ không đủ tốt để ai đó ở lại. Nỗi sợ rằng nếu mình không thú vị, không vui vẻ, không hữu ích, thì sẽ không ai cần mình. Mạng xã hội giống như một nơi mà nỗi sợ ấy vừa được xoa dịu, vừa bị kích hoạt. Bạn được nhiều người chú ý, nên bạn thấy mình có giá trị. Nhưng vì sự chú ý đó mong manh, bạn lại càng sợ mất nó. Thế là bạn phải giữ, phải diễn, phải “ổn”, phải “hay”, phải “đúng”.
Có những người càng cô đơn càng đăng nhiều. Càng mệt càng cố tỏ ra rực rỡ. Càng trống càng kể chuyện vui. Không phải vì họ giả. Mà vì đó là cách họ tìm một bàn tay trong bóng tối. Chỉ tiếc là bàn tay họ chạm được đôi khi chỉ là ánh sáng màn hình—ấm một giây rồi lạnh.
Bạn có thể thấy mình trong một khoảnh khắc quen thuộc: đang buồn nhưng vẫn mở điện thoại. Bạn biết lướt nữa sẽ mệt, nhưng bạn vẫn lướt. Vì yên lặng đáng sợ. Vì ở ngoài đời, có thể bạn không có ai để nói thật. Vì nếu tắt điện thoại, bạn sẽ phải đối diện với cảm giác trống đó—cái cảm giác không có tiếng. Và đôi khi, tiếng ồn còn dễ chịu hơn sự thật.
Nhưng sự thật là: cô đơn không biến mất khi bạn có thêm người xem. Cô đơn chỉ dịu lại khi bạn có thêm người hiểu. Và người hiểu thường không đến từ việc bạn cố trở nên hoàn hảo hơn. Người hiểu đến từ việc bạn dám thật hơn—một chút thôi.
Vậy bạn có thể làm gì, nếu bạn đang mắc kẹt trong nghịch lý này?
Trước hết, hãy nhẹ với mình. Đừng chửi bản thân “nghiện mạng” hay “yếu đuối”. Bạn đang tìm kết nối—đó là nhu cầu căn bản của con người. Vấn đề không nằm ở nhu cầu, mà nằm ở nơi bạn đang tìm kiếm nó.
Hãy thử để ý cảm giác trong người trước và sau khi lướt. Nếu sau 10 phút bạn thấy tim nặng hơn, đầu mệt hơn, lòng chua hơn—đó là dấu hiệu bạn cần đổi nhịp. Không cần bỏ hẳn. Chỉ cần có ranh giới. Bạn có thể đặt một khoảng “không màn hình” trước khi ngủ. Bạn có thể tắt thông báo một thời gian. Bạn có thể chọn theo dõi những nội dung làm bạn ấm lên thay vì làm bạn tự ti. Những việc nhỏ đó giống như mở cửa sổ cho tâm trí thở.
Hãy tìm lại một kiểu kết nối chậm. Một cuộc gọi thật. Một cuộc gặp thật. Một người bạn mà bạn có thể nói câu “mình không ổn” mà không sợ bị phán xét. Nếu bạn không có ai như vậy ngay bây giờ, bạn có thể bắt đầu bằng việc viết ra điều mình đang cảm. Viết như nói chuyện với chính mình, để bạn không phải cô đơn ngay cả với bản thân.
Và nếu cô đơn của bạn kéo dài, sâu, kèm theo mất ngủ, chán sống, trống rỗng, tự trách… thì việc gặp chuyên gia tâm lý là một lựa chọn đáng cân nhắc. Không phải vì bạn “có vấn đề”, mà vì bạn xứng đáng có một nơi để được nhìn thấy mà không cần diễn.
Bạn biết không, điều mệt nhất không phải là ít bạn bè. Điều mệt nhất là phải giả vờ ổn giữa rất nhiều người. Và điều chữa lành nhất đôi khi không phải là thêm một lượt theo dõi, mà là có một người ngồi cạnh bạn, không nói gì nhiều, chỉ ở đó—đủ lâu—để bạn thấy mình không bị bỏ lại.
Nếu bạn đang có rất nhiều “bạn” trên mạng mà vẫn thấy cô đơn tận cùng, xin hãy nhớ: bạn không kỳ lạ. Bạn chỉ đang khao khát một kết nối thật. Và kết nối thật luôn bắt đầu từ một hành động rất nhỏ: dám đặt điện thoại xuống, đặt tay lên ngực, thở một hơi sâu, rồi hỏi mình một câu hiền lành: “Mình cần gì, thật sự?”
Giác Minh
Yêu mình, yêu người, vô cùng, vô điều kiện.